Güneşten korunmak için neler yapılabilir?

Güneşten korunmak için neler yapılması gerektiğini ve konunun önemini daha iyi kavramak için ilk önce güneşin faydaları ve zararları hakkında bilgi sahibi olamak gerekir. Yıl boyunca güneşten korunmak için neler yapılması gerektiğini bilmek hem yetişkin hem de çocuk sağlığı açısından önemlidir. Güneş her ne kadar canlılar açısından vazgeçilmez bir enerji kaynağı olsa da ondan doğru faydalanmak ve güneşten korunmak gerekir. Özellikle yaz aylarında güneşten korunmak için alınan önlemler sağlığınızı korumaya yardımcı olacaktır. 6 aydan küçük bebekler, çocuk ve ergenler için güneşten korunmak onların gelecekteki sağlığını etkileyebilir. Bu konuda yapılmış pek çok bilimsel çalışma vardır. 

Güneşten korunmak için neler yapılabilir?

Yaz aylarında olduğu kadar kuvvetli olmasa da güneşin UV ışınlarına tüm yıl maruz kalınmaktadır. Fakat yaz aylarında bu ışınların daha kuvvetli olması etkisini fazlalaştırarak zararlarını ön plana çıkarır.  

Ultraviyole (UV) radyasyon, güneş tarafından yayılan iyonlaştırıcı olmayan bir radyasyon şeklidir. Bronzlaşmak ve D Vitamini oluşumu açısından bazı faydaları olsa da, sağlık açısından güneşin zararları da vardır. Güneşten doğru şekilde nasıl faydalanılır konusuna geçmeden önce güneş ışını UV radyasyon ışınlarına kısaca göz atalım.

Doğal UV radyasyon kaynağı:

  • Güneş

Bazı yapay UV radyasyon kaynakları:

  • Solaryum
  • Bazı halojen, florasan lambalar
  • Bazı lazerler

UV radyasyon ışınlarının farklı tipleri nelerdir?

UV radyasyonunun üç temel tipi vardır: ultraviyole A (UVA), ultraviyole B (UVB) ve ultraviyole C (UVC).

Dalga türü UVA UVB UVC
Dalga boyu 315-399 nm 280-314 nm 100-279 nm
Emilim seviyesi Ozon tabakası tarafından emilmez Çoğunlukla ozon tabakası tarafından emilir, ancak bazıları Dünya yüzeyine ulaşır Tamamen ozon tabakası ve atmosfer tarafından emilir

 

Tüm UVC ve UVB ışınlarının çoğu, dünyanın ozon tabakası tarafından emilir, bu yüzden Dünya’da alınan ultraviyole radyasyonun neredeyse tamamı UVA’dır. UVA ve UVB radyasyon sağlığı olumsuz etkileyebilir. UVA radyasyonu UVB’den daha zayıf olsa da, cilde daha derin nüfuz eder. UVC radyasyonu, dünyanın ozon tabakası tarafından emildiği için, bu ışın bir risk teşkil etmez.

Güneşin faydaları nelerdir?

Güneşin faydaları (UV radyasyonunun) arasında insan sağlığı için gerekli bir vitamin olan D vitamini üretimini sağlamasıdır. D vitamini vücudun kalsiyum ve fosforu besinlerden emmesine yardımcı olur. Kemik gelişimi ve bağışıklık sistemi için çok önemlidir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) haftada 2 – 3 defa 5 ila 15 dakika güneş ışığından faydalanmak gerektiğini söylemektedir. Bu noktada güneşten faydalanmak için kolların, bacakların güneşlenmesi yeterlidir. Tüm vücudu güneşe maruz bırakmaya gerek yoktur. Güneş ışınlarının eğik ve az olduğu kış aylarında ve kuzey ülkelerinde bu süre doğal olarak daha fazla olmalıdır. Ancak Türkiye gibi Akdeniz ülkelerinde günlük 15 dakika genellikle bahar ve yaz aylarında yeterli olmaktadır.

Güneşin zararları nelerdir?

  • Güneş yanığı (bronzlaşma) kısa süreli ve güneş ışınlarına aşırı maruz kalma durumudur.  Erken yaşlanma ve cilt kanseri ise UV ışınlarına uzun süreli maruz kalma sonucu oluşmaktadır.
  • Bazı kozmetiklerin yanı sıra antibiyotikler, doğum kontrol hapları ve benzoil peroksit ürünleri gibi bazı ilaçlar, tüm cilt tiplerinde cilde ve cilde duyarlılığı arttırabilir. Bu ilaçlar kullanılırken güneşe maruz kalmamak iyi bir yaklaşım olacaktır.
  • Göz koruması için güneş gözlüğü kullanılmıyor ise UV’ye maruz kalmak göz hastalıkları riskini artırır.
  • UV radyasyonuna aşırı maruz kalmak, kanser dahil ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Cilt kanseri bunların başında gelmektedir. En yaygın iki cilt kanseri türü bazal hücre kanseri ve yassı hücreli kanserdir. Tipik olarak, baş, yüz, boyun, el ve kollarda oluşurlar, çünkü bu vücut kısımları en çok UV ışınlarına maruz kalan bölgelerdir. En ölümcül cilt kanseri olan melanom vakalarının çoğu UV ışınlarına maruz kalmaktan kaynaklanır.

Tüm bu nedenlerde dolayı güneşten korunmak gerekmektedir.

Güneşin zararlarından korunmak için yapılabilecekler

  • Özellikle öğlen saatlerinde gölgede kalın.
  • Kollarınızı ve bacaklarınızı örten ince kıyafetler giyin.
  • Yüzünüzü, başınızı, kulaklarınızı ve boynunuzu koruyacak geniş bir şapka kullanın.
  • Hem UVA hem de UVB ışınlarını bloke eden güneş gözlüğü kullanın.
  • UVA ve UVB koruması için güneş koruyucu faktörü (SPF) 15 veya daha yüksek olan güneş koruyucu kullanın.
  • Solaryum da bronzlaşmak özellikle gençler için tehlikelidir; ergenlik döneminde ya da erken yetişkinlik döneminde solaryumda bronzlaşmaya başlayan insanlar melanoma yakalanma riski daha yüksektir.

Bebek ve çocuklar güneşten nasıl korunmalı?

Güneşten korunmak için neler yapılabilir?

Çocuklarda birkaç ciddi güneş yanığı, çocuğunuzun ileride cilt kanseri riskini arttırabilir.  Çocuklar havuzda, plajda güneşe maruz kalmamalıdır. Açık ve güneşli havalarda onları özellikle korumak gerekmektedir.

  • Gölge:  UV ışınları, öğle saatlerinde en dik ve zararlı şekilde yeryüzüne ulaşır. Bu saatlerde çocuklar ile kapalı yerlerde faaliyet (oyun vb) yaparak dışarı çıkmamak daha uygundur.  Eğer bu mümkün değil ise bir ağacın, bir şemsiyenin altında gölgede kalınmalıdır.
  • Örtünmek: Çocuklara mümkün olduğunca, uzun ve ince kıyafetler giydirilmelidir. Sıkı dokunmuş kumaşlar korunmak için daha uygundur. Islak kıyafetler, kuru olandan daha az UV koruması sağlar. Açık renkler koyu renklere göre daha fazla koruma sağlar.  Uluslararası standartlarda sertifikalı bazı giysiler, ultraviyole koruma sağlayabilmektedir.
  • Şapka kullanın: Yüz, kafa derisini, kulakları ve boynu gölgeleyen şapkalar kullanmak faydalıdır.
  • Güneş gözlüğü kullanın: Çocuğunuzun gözlerini UV ışınlarından korumak gerekir. Gözlerin fazla güneşe maruz kalması ileriki yaşlarda katarakt olmalarına zemin hazırlar. Kalın çerçeveli,  mümkün olduğunca UVA ve UVB ışınlarının% 100’üne yakın olarak bloke eden güneş gözlükleri en iyi korumayı sağlayacaktır.
  • Güneş koruyucu uygulayın: Çocukları korumak için dışarı çıkmadan yaklaşık yarım saat önce en az SPF 15 (SPF 50 çocuklar için daha uygundur)  ve UVA ve UVB (geniş spektrumlu) koruma sağlayan güneşten koruyucular kullanılması önemlidir. Kulaklara, buruna, dudaklara ve ayakların üstlerine de sürmeyi unutmayın.
  • Çocuklar güneş altında susuz kalmamalıdır aksi halde tansiyon düşüklüğü ve bayılma atakları gibi tablolar görülebilir. 6 aya kadar olan bebekler sadece anne sütü ve mamayla beslendikleri için bunları verme sıklığını arttırılabilir. 1,5 yaşına kadar olan çocuklarda günlük almaları gereken sıvıya anne sütü ve mama da dahil edilebilir. 7-12 ay arası bebeklerin günde en az 3,5 su bardağı (800 ml), 1-3 yaş arası çocukların 5,5 bardak, 4-8 yaş arası çocukların 7,5 bardak sıvı içmeleri gerekir. Bu miktarı kısa sürede içmek gerekmez gün içinde almaları yeterlidir.

Gündüz, özellikle de çocuğunuz yüzdükten ya da egzersiz yaptıktan sonra, güneş koruyucuları tekrarlamak gerekir. Bu durum su geçirmez ve suya dayanıklı ürünler için de geçerlidir.

6 aylıktan küçük bebeklerde güneş koruyucu bir ürün kullanmak için ambalajdaki talimatları iyi okumak önemlidir. Tüm ürünler aynı içeriklere sahip değildir. Çocuğunuzun cildi bir ürüne kötü tepki verirse, başka birini denemek gerekir. Bebekler için en iyi korunma yöntemi güneşten kaçınmaktır. Onları gezdirmek için sabah erken ve akşam 17-18:00 den sonraki saatleri tercih edebilirsiniz.

Güneş kremi çocukların güneşte daha fazla zaman geçirebilmeleri için değil geçirdikleri mecburi sürede daha az zarar görmeleri için kullanılmalıdır.

Çocuklarda güneş yanıkları

Korunmamış cilt güneşin UV ışınları ile 15 dakika gibi kısa bir sürede hasar görebilir. Cildin güneşe maruz kaldıktan sonra güneş yanığı etkisini göstermesi 12 saat kadar sürebilir. Yani, çocuğunuz sokaktan hafif pembe bir renk ile döndüyse muhtemelen 12 saat sonra cildinin yanmış olduğunu görürsünüz. Bu sebeple eve pembe veya kırmızı bir cilt ile dönen çocuk daha fazla yanmayı önlemek için güneş ışınlarından uzaklaştırılmalıdır. Hava bulutlu da olsa çocukları güneşten korumak gerekir. Bulutlar güneş ışınlarını (UV ışınlarını) engellemez.

6 ay altındaki bebeklerde güneş koruyucu ürünlerin kullanımı önerilmediğinden bebekler için en iyi korunma onları güneşten uzak tutmaktır.  Çocuğunuz 6 aydan büyükse, açık tenli ya da esmer olmasına bakılmaksızın bahar aylarında en az  SPF 30 koruma faktörlü koruyucu yaz aylarında SPF 50 faktörlü koruyucu kullanılması uygundur.

Daha çok güneş daha fazla D vitamini demek değildir!

Güneşten korunmak için neler yapılabilir?

Deriden D vitamini yapıldıktan sonra yapım durur, bunun yerine yıkım başlar. Dolayısıyla fazla güneş ışını alındığında D vitamini üretmediğiniz gibi zararlı, kanserojen olan güneş ışınlarına maruz kalmış olursunuz. Bronzlaşma derinizin güneş ışınlarından hasar gördüğünün belirtisidir. Derinin rengi  koyulaştıkça da D vitamini yapımı gittikçe azalır. Dolayısıyla açık tenlilerde, saat 10:00-15:00 arasında 5 dakika sadece yüz, kollar, bacaklar güneş görse yeterlidir. Koyu tenlilerde ise 15 dakika yine bu bölgelerde güneş görmek yeterlidir. Açık tenliler ile koyu tenliler arasında güneş ışığına maruz kalma farkı 5- 10 dakika oynar. Ciddi bir zaman farkı değildir.

Güneşten korunmak her zaman esas olmalıdır. Bu sebeple saat 10:00 – 15:00 saatleri arası yerine, bunların dışında kalan saatlerde güneşte olmak daha doğrudur. Güneş ışınlarının dik geldiği saatlerde 5-15 dakikadan fazla güneşe çıkılmamalıdır. Güneşten koruyucular 2-3 saatte bir yenilenmelidir. Avustralya’da yapılan çalışmalar, güneş kremi kullananlarla kullanmayanların D vitamini düzeyinin aynı çıktığını göstermiştir. Güneşten korunmak için koruyucu kullanmak D vitamini değerinizi düşürmez. 50 yaş üzerinde deriden D vitamini yapımı ciddi oranda azalmaya başlar ve yaş ilerledikçe deriden D vitamini yapımı daha da azalır.

Cilt kanseri en çok şu kişilerde görülmektedir

  • Güneşte çok zaman geçiren (İş nedeniyle yahut bronzlaşmak için)
  • Açık renk ten, saç ve göz rengi olan kişiler.
  • Cilt kanseri olan bir aile üyesi olan kişiler.
  • 50 yaşın üzerinde olan kişiler.

 

 

Bu içerik Yrd. Doç. Dr. Mahir Gülcan tarafından kontrol edilmiştir.

Kaynak:

Türk Dermatoloji Derneği Başkanı Doç. Dr. Güneş Gür Aksoy – Güneş ve D vitamini

CDC – https://www.cdc.gov/cancer/skin/basic_info/children.htm

Ailelerin ve uzmanların tercih ettiği yayın. Anne bebek çocuk sağlığı, gelişimi ve beslenmesi.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.